Geruite kussenslopen
Naar voorbeelden uit de 15e eeuw.
In oktober 2025 kreeg ik de vraag of ik kussenslopen kon weven naar voorbeelden uit de tweede helft van de 15e eeuw. Aangezien deze mooie kussenslopen al een rabbit hole (definitie rabbit hole: een situatie waarbij men zo geïnteresseerd raakt in een onderwerp of activiteit dat men niet kan stoppen met proberen er meer over te weten te komen of het te doen) voor mij waren, hoefde ik daar niet lang over na te denken! Natuurlijk wilde ik dat graag maken! :)
In de 15e eeuw zie je veel kussenslopen met een typisch blauw/wit geruit patroon. Soms waren de ruiten van andere kleuren, maar meestal waren ze blauw. De ruiten konden variëren van grootte en dikte van de blauwe lijnen.
Onderzoek doen en patroon maken
Nu ben ik zelf een enorme enthousiasteling over grondig onderzoek doen, analyses hier op los laten en zo tot een evenwichtige keuze te komen hoe ik mijn project wil gaan plannen en maken. De aanvrager van de kussenslopen is hier nét zo enthousiast in als ik! Hij heeft een prachtig overzicht gemaakt van een aantal kussenslopen die afgebeeld zijn op schilderijen uit de tweede helft van de 15e eeuw; met afmetingen, geschatte grootte van het kussen en plaatsing van de ruiten.
Echt, dit zijn de dingen waar ik zó enorm gelukkig van wordt! (klik op de onderstaande afbeelding om te vergroten)
Er werd gekozen voor het patroon uit 1482.
Nu kon het leuke gedeelte beginnen; het uittekenen van het patroon zodat ik deze kan vertalen naar de inrijging op het weefgetouw.
Het patroon uittekenen heb ik gedaan in Excel, waarbij ik de exacte aantal draden kon "inkleuren" volgens de benodigde blauwe ruiten. Het was even puzzelen, maar uiteindelijk lukte het en had ik een prachtig overzicht hoeveel witte- en blauwe draden ik nodig zou hebben, en waar deze op het weefgetouw ingeregen moesten gaan worden.
Het weefgetouw en de benodigde garens
Getouw: Ashford hevelriet (rigid heddle in het Engels) weefbreedte van 60cm.
Riet: 40/10
Inrijging: dubbele effenbinding - dit heet een panama binding. Hierbij rijg je twee draden als één. Dit zorgt voor de mogelijkheid om een fijner garen te gebruiken op het grovere hevelrietgetouw.
Garens: 8/2 ongemerceriseerd katoen van Brevink Weefgarens. Ik hoor je al denken; 100% katoen? Jazeker! In de 15e eeuw hadden we nog geen volledige katoenen stoffen in Nederland, maar uit praktisch oogpunt hebben we gekozen voor katoen omdat dit makkelijker te wassen is. We zijn gegaan voor ongemerceriseerd katoen omdat dit beter absorberen is en een natuurlijkere uitstraling heeft dan gemerceriseerd katoen. In de kleuren ongebleekt wit en indigo blauw.
De gewenste lengte van één kussensloop is 120 cm, met 2cm aan de uiteinden voor omzomen kom ik op een lengte van 124cm uit. De stof zal met weven en wassen krimpen, ik reken hier 10% voor. Dan kom ik op 136cm.
Ik wil 4 kussenslopen maken, dus ik heb 5,5 meter nodig. Plus 30cm aanbindverlies (10cm voor en 20cm achter). Totale benodigde lengte is 5,7 meter. Totale breedte is 55 cm.
4 (riet) x 55 cm (breedte) = 220 draden. Maar de draden worden dubbel ingeregen dus ik heb 440 draden van 5,7 meter nodig.
440 x 5,7 = 2508 meter schering in totaal
Ik schat op 2/3 (1672m) wit en 1/3 blauw (836m).
Voor de inslag ruwweg hetzelfde: Dus in totaal 3344m wit katoen en 1627m blauw katoen.
Het inrijgen en opbomen van het weefgetouw
Iedere stap van het vervaardigen van een stof op een weefgetouw heeft zo zijn eigen charmes. Voor het maken van de schering (dit zijn de draden die je op het weefgetouw spant) gebruik ik een scheerraam. Mijn opa heeft deze gemaakt. Het is een raam waar je de draden allemaal op een x lengte om stokken heen kunt wikkelen.
Dit is de opzet van het hevelrietweefgetouw en het scheerraam. Met klemmen zet ik ze vast aan het tafelblad. De klossen katoengaren heb ik rechts van het weefgetouw op de grond staan.
Deze lengte kwam precies uit op bijna 6 meter. Zou je niet zeggen hé? :)
Hier zie je dat door ieder gat en iedere gleuf van het riet twee draden van dezelfde kleur gaan.
Zorg ervoor dat je het riet in de neutrale positie hebt staan zodat de gaatjes horizontaal op een lijn liggen met de bovenkant van de kettingboom en stofboom.
Ik werk in bundels tot hoe ver de stokjes van mijn scheerraam aankunnen aan draden. Dan haal ik de bundel draden er af, deze bind ik vast en begin ik weer met een nieuwe bundel draden opzetten.
Halverwege! De bundels draden die leg ik veilig weg. Dit proces van schering maken duurt behoorlijk lang en is fysiek intensief waardoor ik het vaak maar een kwartier of half uur achtereen kan doen.
De bundels zijn klaar, het scheerraam is niet meer nodig. Nu zijn de bundels klaar om gewichten aan te hangen en om het weefgetouw op te bomen. (de ronde balk waar de draden allemaal opgedraaid worden heet een boom. Aan de achterzijde zit de kettingboom (dus waar de ketting- ofwel scheringdraden op zitten. En aan de voorzijde zit de stofboom (dus waar je je stof op rolt).
Aan de bundels met draden maak ik een overhandse lusknoop. Hier hang ik een S haak aan met een zakje met gewicht.
Ik gebruik linnen zakjes met daarin granaatscherven (Ruud, mijn vriend is metaaldetectorist en vindt vaak granaatscherven die volledig onschadelijk zijn maar wel zwaar, ideaal dus als gewicht!)
Hier wordt ik nou gelukkig van, een mooi opgerolde kettingboom waarbij je al een sneak peek krijgt van de stofpatroon.
Wanneer de complete schering op de kettingboom gerold is, maar ik kleine knoopjes in de uiteindes van een klein bundeltje draden (volgens mij heb ik 6 draden gepakt, dat maakt niet veel uit).
Het aanbinden van de bundeltjes draden aan de kettingboom doe ik met de "lashing on technique". Je haalt een katoenen draad door de bundeltjes heen en trekt deze strak.
Loop de katoenen draad een paar keer na en trek het goed aan, zodat alle bundeltjes even strak zitten. Deze manier is ideaal als je weinig verlies van stof wilt en geen flosjes etc. nodig hebt.
Klaar om te gaan weven! De weeflatjes zijn met blauw en wit garen gevuld.
Het weven
Nu komt het leukste gedeelte! Het weven kan beginnen. De eerste paar centimeter zijn altijd even inkomen en het garen "leren kennen". Ieder garen heeft zijn eigen eigenschappen en gebruikswijze. Bij dit katoen merkte ik dat ik al snel de juiste spanning met aanslaan van het riet te pakken had. En toen was het een kwestie van goed tellen zodat ik genoeg witte draden had ingeslagen om vervolgens met de blauwe draden verder te gaan en deze af te wisselen met de witte.
Ply-split join voor een nette overgang tussen inslagdraden
Een ply-split join (geen idee hoe je dit in het Nederlands noemt, als je het weet stuur mij alsjeblieft een berichtje! Ik heb half Google afgespeurd maar kan er niks over vinden) is een mooie manier om verschillende kleuren inslagdraden netjes weg te werken zonder dat je achteraf nog draadjes moet gaan inweven, rare bobbels van te veel inslag draden in je weefsel krijgt of gaten in de stof door niet overlappende inslagdraden.
Het is even een handigheidje om te oefenen, en het kost iets meer tijd, maar dan heb je ook wat! Omdat ik al met twee draden weef, werkt dit wat makkelijker. Wanneer je met een enkele inslagdraad weeft ga je deze draad uit elkaar draaien. Meestal zijn het twee draden die één vormen. Deze draai je dus los van elkaar.
Dezelfde ply-split techniek werkt ook ideaal voor het aanhechten van een nieuwe inslagdraad wanneer je weeflat leeg is.
In een open sprong. Pak de twee draden van je inslag , knip één ongeveer 5-7 cm korter dan de andere. Doe dit bij het einde van de inslagdraad en het begin van de nieuwe inslagdraad. Overlap het midden met elkaar. Nu kun je rustig aanslaan met het riet en het zal er netjes uit zien!
De stof van het weefgetouw afhalen, knippen en naaien van de kussenslopen
Nadat het einde van de schering dichterbij kwam, kreeg ik een dubbel gevoel.. Dit heb ik altijd als het einde van een project in zicht komt.. Van de ene kant ben ik blij dat het bijna klaar is, en van de andere kant geniet ik zo erg van het proces dat ik het jammer vind dat het bijna klaar is.
De stof is eerst gewassen in de wasmachine, 30 minuten op 30 graden.
Daarna in 4 delen geknipt.
Natuurlijk gebruik ik mijn middeleeuwse naaikistje met linnen garen en bijenwas.
De opening van de kussenslopen heb ik omgezoomd. Op de zelfkanten heb ik de stof met een festonsteek (blanket stitch) aan elkaar genaaid.
Koordjes maken met vingerlusvlechten
Nadat de kussenslopen geheel met de hand genaaid waren, kon de volgende stap beginnen! En dat was het maken van koordjes om de kussensloop dicht te maken.
Ik had nog nooit vingerlusvlechten gedaan (ja ik weet het, ik leer eerst complexe technieken zoals kaartweven en dan pas de simpelere dingen zoals vlechten), dus het was een gepriegel om te leren. Uit het boek Tak V Bowes Departed had ik een patroon gevonden wat een mooi rond koordje zou creeëren. Maar ik begreep er niet veel van, het kwartje viel niet! Pas toen ik een Youtube video bekeek viel het kwartje en maakte ik mooie, strakke koordjes. Dit was leuk om te doen!
Voor dit patroon zijn 5 lussen benodigd. Ik heb dezelfde katoen gebruikt als voor de stof.
De eerste was klaar, wat een plezier om weer een nieuwe handarbeid techniek te leren.
Zeer tevreden!
De eerste vier koordjes klaar, genoeg voor één kussensloop.
Ik wilde ze in het midden hebben zitten, zoals ook op de afbeelding te zien is.
De losse draden heb ik in de zoom geweven, en vervolgens met een linnen draad vastgenaaid.
Het eindresultaat!
Wat een euforie wanneer er een project klaar is! Met trots heb ik het overhandigd aan de opdrachtgever. Hij was er ontzettend blij mee! En dubbel plezier; ik had nog twee kussenslopen om te gaan naaien en afwerken ;)
Hier onder een opsomming van de tijd die het mij heeft gekost om elk onderdeel van het proces te doen.
De koordjes los.
De koordjes met een lusje geknoopt.
Yes! Twee kussenslopen klaar.
Inderdaad mensen, zo ziet een blij ei met een afgerond project er uit :)
Tijdsberekening
Voor 4 kussenslopen weven, en 2 kussenslopen naaien en koordjes maken:
- Patroon tekenen / berekeningen: 2 uur
- Schering maken: 4 uur 10 minuten
- Opbomen + aanbinden: 2 uur 17 minuten
- Weven: 17 uur 11 minuten
- Van weefgetouw afhalen: 30 minuten
- Wassen: 30 minuten
- Knippen / naaien: 7 uur 11 minuten
- Koorden maken: 5 uur 34 minuten
Totaal tijd: 39 uur en 23 minuten
Geschatte totale tijd voor 4 kussenslopen compleet klaar: 52 uur
Begonnen op 20-09-2025 en afgerond op 06-03-2026.
Vanwege mijn beperkte belastbaarheid door mijn chronische aandoening Ehlers Danlos Syndroom is het vaak maar mogelijk om 10-30 minuten per dag te werken er aan (op een goede dag). Op een slechte dag wanneer ik veel pijn heb en moe ben gebeurt er natuurlijk helemaal niks.. maar ondanks mijn krakkemikkige lichaam ben ik erg blij dat ik dit nog kan!
Lengte en krimp van de stof
Lengte voor het wassen: 5,1 m
Breedte voor het wassen: 50,5 cm
Lengte na het wassen: 4,7 m
Breedte na het wassen: 46,5 cm
Krimp na het wassen is 8%.
Afmetingen na het naaien: 46 cm x 59 cm
Een van de kussenslopen bij de opdrachtgever! Prachtig hoe deze scene er uit ziet. Trots!
Hopelijk worden hier vele fijne uurtjes op geslapen :)
Reactie plaatsen
Reacties